TRIDESETA GODIŠNJICA UBISTVA CIVILA U BILJANIMA

 

Udruženje za društvena istraživanja i komunikacije (UDIK) podsjeda javnost na tridesetu godišnjicu
ratnog zločina nad civilima sela Biljani kod Ključa.

Napad na ovo selo započeo je u ranim jutarnjim satima 10. jula 1992. godine, a predvodile su ga 17. laka
pješadijska brigada Vojske Republike Srpske (VRS) u saradnji sa rezervnim i aktivnim policajcima
Odjeljenja policije iz Sanice. Posljedica tog napada je pokolj oko 260 civila bošnjačke nacionalnosti koji su
bili mještani sela Biljani što je dovelo do gotovo potpunog nestanka tog mjesta u Bosanskoj Krajini. Među
ubijenima bilo je i šestoro djece. Najstarija žrtva bio je 85-godišnji Bedo Dehid, dok je najmlađa žrtva bila
četveromjesečna beba Amila Džaferagid.

Masovne grobnice u kojima su pronađene žrtve masakra u Biljanima uglavnom su otkrivene neposredno
nakon rata, odnosno krajem 1995. i tokom 1996. godine. Prema podacima Instituta za nestale osobe BiH,
prva otkrivena masovna grobnica naziva Crvena zemlja I pronađena je u novembru 1995. iz koje je
ekshumirano šesnaest žrtava. Godinu dana kasnije, izvršena je ekshumacija iz grobnice Crvena zemlja II
gdje je, takođe, pronađeno šesnaest žrtava. Najveda masovna grobnica je jama Lanište I iz koje je u
periodu od 5. oktobra do 15. novembra 1996. ekshumirano 188 žrtava. U godinama koje su uslijedile
redovno su pronalažena tijela u manjim i pojedinačnim grobnicama, u šumama ili napuštenim i spaljenim
objektima. Na području Biljana pronađene su 34 pojedinačne grobnice iz kojih su ekshumirana 34 tijela.

U ranije objavljenoj UDIK-ovoj publikaciji Ratni zločin u Biljanima, Predmet: Marko Samardžija
dokumentovan je predmet koji je Sud Bosne i Hercegovine vodio protiv komandira Trede čete saničkog
bataljona u sastavu 17. lake pješadijske brigade VRS. Sud je optužnicu podigao u martu 2005. godine, da
bi u novembru 2006. donio presudu kojom se Samardžija osuđuje na 26 godina zatvora za zločine protiv
čovječnosti. U prvostepenoj presudi su potvrđeni navodi iz optužnice o masovnim zločinima protiv
bošnjačkih civila. Međutim, u drugostepenom postupku pred Sudom BiH, Samardžija je u oktobru 2008.
godine oglašen krivim za zatvaranje i teško oduzimanje fizičke slobode kao zločin protiv čovječnosti i
osuđen na kaznu zatvora u trajanju od sedam godina.

Masakr u Biljanima predstavlja jedan od najstravičnijih ratnih zločina koji su počinjeni na području
Bosanske Krajine. U junu i julu 1992. poubijana je vedina bošnjačkog stanovništva, zapaljene su kude i
vjerski objekti. Nakon što su ih poubijali, izvršioci zločina su pobacali tijela u udaljene i skrivene masovne
grobnice, sa ciljem da se nikada ne pronađu i kako bi se prikrili počinjeni zločini.

Iako je vedina tijela žrtava ovog masakra pronađena, objelodanjen je kontekst događaja svjedočenjima
preživjelih, Samardžija za sada ostaje kao jedini osuđeni za ovaj zločin. S toga, apelujemo na nadležne
institucije da ne zaborave žrtve ovog ratnog zločina i da se angažuju na pronalaženju i procesuiranju
počinilaca ovog masakra. Jer to je jedini put zadovoljenja pravde i izgradnje mira na ovim prostorima.